RELEASE
Bovel - Veranderingen
LABEL: Athens of the North
Af en toe weet een plaat zich een onuitwisbare plaats te verwerven in de geschiedenis van een plek, een scene of een muzieksoort, geheel op eigen kracht – zonder groot budget, zonder perscampagne, zonder de reguliere radio, gewoon door op het juiste moment alle juiste tonen te raken. Misschien moest je er echt bij zijn om het te voelen – vastgekluisterd aan de piratenzenders, vaste gast in de juiste clubs, of leunend aan de toonbank in de juiste platenzaken op een zaterdagmiddag – maar als je dat was, zijn er enkele nummers die altijd zullen trillen van de ondergrondse culturele energie van hun tijd. Bô'vel’s Manchester streetsoul-anthem uit 1996 ‘Check 4 U’ is zo’n nummer. Het soort lied dat de veelgebruikte uitdrukking ‘underground klassieker’ weer betekenis geeft, het destilleert moeiteloos de klanken van zijn tijdperk in een van de meest onmiskenbare, genres overstijgende nummers van het midden van de jaren negentig. Het nummer resoneert met de regionale smaken van de Britse sound-systemcultuur: het zoete clubgeluid van Manchester’s levendige streetsoul-scene, de dubachtige hiphop-puls van de Bristol-beweging, en de baswijsheid van de reggae sound systems waarvan de kennis zich uitstrekte van Leeds tot Zuid-Londen en verder. Gebouwd rond een vochtige kickdrum en een bassenpuls die de bak uitgaat, gerangschikt in knikkende syncopatie, is het nummer gezegend met een direct memorabele geharmoniseerde hook, en perfect ondersteund door Bô'vel’s kristalheldere zang. Opbeurend, stappend en met een vleugje weemoed, blijft het een van de meest geliefde en gezochte UK streetsoul-platen. De drie mixen van ‘Check 4 U’ verschenen als de a-kant van een blanco-label vijf-track 12”. Het was Bô'vel’s tweede uitgave, na een soulvolle vijf-track EP die in 1995 op haar eigen Bô'vel Records was uitgebracht en een verrassend succes bleek. Geproduceerd door Kev Waddington, was die eerste plaat bijna per toeval tot stand gekomen na een toevallige ontmoeting in Manchester’s HQ Studios, zoals Bô'vel zich nu herinnert: ‘We maakten die vijf tracks omdat we een beetje ruzie hadden met de radio die niet kon spelen wat ze wilden, eigenlijk alleen wat de platenlabels wilden… ze hadden nooit iemand die echt doorbrak, want alles was vrij underground. We maakten platen, echt popachtige dingen, om de draak mee te steken… Dus op een dag in de studio kwam er een man binnen – ik weet alleen dat hij Nigel heette. Hij zei, ik wil die vijf-track EP met jullie uitbrengen. We weten tot op de dag van vandaag niet wie hij eigenlijk was. Hij zei, je moet het 50/50 doen, het gaat 1000 pond kosten. Dus ik zei oké – ik vertrouwde hem gewoon. Ik gaf hem 500 pond. Hij gaf me 1000 platen. Hij dropte ze gewoon bij de studio. Ik pakte ze op en ging toen naar het centrum van Manchester om ze aan een paar dj’s op de underground radio te geven.’ De piratenradio was er dol op. Met airplay op vaste Manchesterse piraten als Buzz FM en Soul Nation, werd de EP meteen een hit. Bô'vel bracht de plaat naar Fat City Records, Manchester’s voornaamste winkel en distributeur voor soul, hiphop en dansmuziek, die een partij namen, snel uitverkochten en nog enkele honderden exemplaren namen; uiteindelijk bleek dat een groot aantal platen naar Japan ging, waar de combinatie van soulgevoel en klassevolle productie werd opgemerkt door kritische oren. Elders verspreidden vrienden de plaat met de hand in Londen en Birmingham, via het toen opkomende netwerk van onafhankelijke dansmuziekzaken in het Verenigd Koninkrijk. De warme ontvangst van de plaat moedigde Bô'vel aan om terug te keren naar de studio voor sessies die ‘Check 4 U’ zouden worden. De EP was uitgebracht onder het Bô'vel Records-label, maar ze had het aan Fat City verkocht zonder te onthullen dat zij de artiest was – ‘Ik zei, “Er is een zangeres, ze is geweldig, ze heeft dit cheesy spul gedaan, probeer het, het is een beetje Kylie Minogue.” Hij zei “oh, geef ons 300”, en toen had hij er nog meer.’ Voor de volgende uitgave besloot ze het helemaal minimaal te houden. ‘De volgende zei ik, laten we het gewoon als een white label uitbrengen, en als mensen het leuk vinden, vinden ze het leuk, ze hoeven niet te weten wie we zijn of zo.’ Hoewel strenge wetgeving en overexposure de ravecultuur hadden getemd, en de opgeblazen status van superster-dj’s de ooit underground scenes volledig in de hoofdmoot hadden gebracht, behield de dansmuziekcultuur in het midden van de jaren negentig in Groot-Brittannië nog steeds een zekere wilde energie. Er was nog steeds een opkomende golf van vitale lokale scenes en snel veranderende muzikale stijlen, en – samen met lokale platenzaken – waren clubs en piratenradio nog steeds de belangrijkste beïnvloeders. ‘In de jaren 90 speelde piratenradio gewoon de beste muziek. Je kon zulke muziek nergens anders echt krijgen. Net zoals je die muziek niet in de Reno hoorde, wat heel anders was,’ herinnert Bô'vel zich, verwijzend naar de legendarische Moss Side soulclub, een ondergrondse instelling van 1962 tot de sluiting in 1986. ‘Daar begon de muziek echt voor mij, naar clubs gaan als de Reno op 15, 16, 17-jarige leeftijd, en naar plekken als de Nile [boven de Reno], waar alleen reggae werd gedraaid – daar kwamen de beats voor mij vandaan.’ De productie op de nieuwe plaat zou deze invloeden meer weerspiegelen dan de EP had kunnen doen. ‘Ik hield van een grote baslijn,’ blikt de zangeres terug. ‘Er zit een grote baslijn in de vijf-track EP, ‘I Can’t Get By’, wat een echt, echt goed nummer is, maar ze kregen de bas gewoon niet goed – ik was zo teleurgesteld toen die terugkwam… als ze ons de master hadden laten zien, hadden we nee gezegd.’ Deze problemen werden vermeden bij ‘Check 4 U’ door de betrokkenheid van producer Uriah Gale. ‘We hadden het nummer al, en Uriah kwam erbij, en ik zei, het is gewoon niet soulfull genoeg. Ik werkte met Kev Waddington, en hij zei “Ik kan het gewoon niet.” Dus toen Uriah erbij kwam, was de bas er, maar hij maakte het allemaal netjes en echt cool, en hij was geweldig met de harmonie,’ herinnert ze zich. ‘Van alle mixen was die van hem de beste. Hij was geweldig om mee te werken, en ook ongelooflijk getalenteerd.’ Met alternatieve mixen van ‘Life Changes You’ van de EP uit 1995 als b-kant, werd ‘Check 4 U’ uitgebracht met blanco blauwe labels en verspreid met een dj-one-sheet waarop Bô'vel werd beschreven als ‘Manchester’s favoriete souldiva’. Er werden 2000 exemplaren geperst, en de plaat werd verspreid door Jetstar. Het werd snel weer een hit op piratenradio. ‘Soul Nation en Buzz FM steunden me vanaf het begin [samen met] elke dj op Manchester radio,’ herinnert ze zich, ‘Ze zijn mijn grootste fans, de dj’s hier, ik moet ze echt in het zonnetje zetten!’ De steun uit Manchester werd weerspiegeld door piraten in heel het Verenigd Koninkrijk. ‘We hadden de steun van radio’s door het hele land – ik kon het gewoon niet geloven. Dus gingen we op tour… We gingen naar de piratenzenders, deden een interview, dan een optreden – zo kwam het optreden tot stand… optredens in Birmingham, Huddersfield, Liverpool, Londen – ik heb zoveel respect voor de piratenradio’s daar. Ze waren geweldig… We namen al mijn spullen gewoon mee naar Londen,’ herinnert ze zich. ‘Elke radio deed min of meer hetzelfde, in hun eigen stijl, met hun eigen beats. Toen ik in Bristol was, liet ik ze de EP en ‘I Check 4 U’ horen en ze zeiden, hey meisje, jij hebt de Bristol beat!’ Maar haar kernpubliek was thuis in Manchester. ‘Londen steunde me wel veel, maar niet zoals mijn eigen stad – ze hielden van me zoals ik van hen houd… Manchester steunde me door en door, tot op de dag van vandaag,’ herinnert ze zich. Optreden in het midden van de jaren negentig in Manchester was echter niet altijd eenvoudig: ‘In Manchester was het best moeilijk om optredens te doen, omdat er wat bendeoorlogen waren. Dus dat was een probleem. Je deed een optreden en ze stonden allemaal in hun [bulletproof] vesten, weet je, Cheetham Hill en Moss Side, en het was een beetje een nachtmerrie. En omdat ik meer aan de Manchester-kant stond, ook al ging ik naar school in Cheetham Hill, was ik met een jongen uit Moss Side. Dus het was best moeilijk om in Manchester op te treden, ik had het er best zwaar mee.’ Toch, ‘mijn optredens waren tot de nok toe gevuld… ik was niet bang omdat ik wist dat ik bescherming had. De optredens waren fantastisch, hier in Manchester en overal, en ik ben blij en erg dankbaar dat ik dat kan zeggen.’ Er volgde nog een single – de garage-achtige ‘Earthling’, gemaakt met producer Ben Stansfield – maar dit zou haar laatste uitgave zijn. ‘Mijn leven veranderde,’ herinnert ze zich. ‘Ik ging uit elkaar… ik bracht mijn dochter alleen groot op. Ik woonde op het platteland, en ik had een wat ander leven… Ik bracht veel tijd door met schrijven toen ik uit elkaar ging – ik kon niet zingen, het was alsof mijn stem niet werkte. Ik dacht de hele tijd na, en sprak niet. Dus sprak ik alleen via mijn muziek… Ik werd gewoon een schrijver, en ik zocht meer mensen om de [songs] te zingen, weet je? Want er is hier in Manchester veel talent.’ Toch behield ze toegang tot een studio, en na verloop van tijd begon ze weer op te nemen, werkte met verschillende producers en verzamelde een grote hoeveelheid materiaal. Het is dit ongepubliceerde materiaal dat we verzamelen op Life Changes – negen ongehoorde Bô'vel [songs] uit de periode 1997-2008, geselecteerd uit haar eigen archief. Tot nu toe is geen van dit ongepubliceerde werk gehoord. Niet iemand die zich door een genre laat beperken, toont de muziek Bô'vel’s verkenning van een breed scala aan stijlen, van de gedubde downtempo van ‘My Man’ of ‘I Wanna Be Free’ tot de vernieuwde streetsoul van ‘Let Down And Liar’, via de breakbeat-hype van ‘Do It Your Way’ en de rechttoe rechtaan reggae-sfeer van ‘Daydreamer’. Deze ongepubliceerde muziek wordt gepresenteerd naast het onverwoestbare ‘I Check 4 U’ en twee klassieke streetsoul-nummers van haar EP uit 1995, ‘Life Changes You’ en ‘Coming Back’. De gemeenschappelijke deler op het album is natuurlijk Bô'vel zelf: een zangeres met zeldzame klankhelderheid wiens muzikale visie het geluid van elke plaat die ze maakte heeft bepaald, een vruchtbare en persoonlijke liedjesschrijver in de Britse soultraditie, en de artiest achter een van de meest gevierde underground soulnummers uit het piratenradio-tijdperk. Nog steeds beslist iemand om in de gaten te houden.